Είναι Αληθινός ο Φόβος της Ευτυχίας;




Όλοι μπορούμε να κατανοήσουμε το φόβο για τα φίδια, τα ύψη, τις βελόνες, ακόμα και τους κλόουν, αλλά το φόβο για την ευτυχία; Είναι δύσκολο να χωρέσει κάποιος στο μυαλό του την ιδέα πως κάποιος θα φοβόταν να είναι ευτυχισμένος. 

Πριν μερικά χρόνια, ενώ δούλευα με μια πελάτισσα με το όνομα Σάρα πάνω στα άγχη της σχετικά με τη δουλειά της, και αναζητώντας τι της προκαλούσε χαρά, παρατήρησε, "Φοβάμαι να νιώσω πραγματικά ευτυχισμένη."

Το σχόλιό της με εξέπληξε. Ρώτησα "Τι φοβάσαι ότι θα σου συμβεί αν νιώσεις ευτυχισμένη;"

Αυτή η έξυπνη και ικανή μεσήλικη γυναίκα είπε πως στη ζωή της, κάθε φορά που ήταν κεφάτη ή ευδιάθετη, "ο τροχός γύριζε", και κάτι δυσάρεστο, απογοητευτικό, ή επίπονο έμοιαζε να ακολουθεί από πίσω. Προσπάθησα να διακρίνω μαζί της εάν πιθανόν είχε επιλεκτική μνήμη και έδινε προσοχή σε αρνητικά γεγονότα λόγω αρνητικής προδιάθεσης περισσότερο, παρά λόγω μιας σχέσης αιτίου αιτιατού στην οποία το να νιώθεις ευτυχισμένος θα είχε προκαλέσει επακόλουθα άσχημα γεγονότα να συμβούν. 

Εξηγώντας το φόβο της, η Σάρα θυμήθηκε πως ενώ επέστρεφε από την κατασκήνωση στην έκτη δημοτικού ενθουσιασμένη και χαρούμενη, έμαθε πως η γιαγιά της, με την οποία είχε στενή σχέση, είχε αρρωστήσει και είχε χαθεί από τη ζωή εκείνο το απόγευμα. Για τη Σάρα, αυτό ήταν το πρώτο παράδειγμα μιας μέρας η οποία ξεκινούσε με χαρά και κατέληγε σε βαθιά θλίψη. Ενώ παραδεχόταν πως δεν τελείωναν όλες οι καλές μέρες με κάτι κακό να συμβαίνει, ήταν πεπεισμένη πως κάτι τέτοιο είχε συμβεί αρκετές φορές ώστε να της διδάξει πως αν ήταν ζούσε μια στιγμή ευτυχίας και ευθυμίας, το επακόλουθο θα ήταν κάτι κακό που θα το υπερκάλυπτε. Στις συνεδρίες, η Σάρα κατάφερε να διαχωρίσει τη σύνδεση που είχε δημιουργήσει ανάμεσα σε αυτά τα δύο γεγονότα, τη χαρά της επιστροφής της στο σπίτι και το θάνατο της γιαγιάς της. 

Έπειτα από αυτό αναρωτήθηκα πόσοι άνθρωποι έχουν ενδεχομένως αναπτύξει το φόβο της ευτυχίας αλλά ίσως δεν το αναγνωρίζουν, και θεωρούν τον εαυτό τους εσωστρεφή, επειδή απέρριπταν προσκλήσεις σε πάρτυ και κοινωνικές συγκεντρώσεις όπου η "διασκέδαση" είναι το επιθυμητό πλαίσιο και στόχος. 

Ένα άρθρο του 2013 που δημοσιεύτηκε στο Journal of Cross-Cultural Psychology διερευνούσε αυτό το ζήτημα. Ερευνητές στη Νέα Ζηλανδία και άλλοι στην Αγγλία χρησιμοποίησαν μια κλίμακα Φόβου της Ευτυχίας για να μετρήσουν σε ποιο επίπεδο οι άνθρωποι συσχέτιζαν την αίσθηση της χαράς με κάτι κακό που θα συμβεί κατόπιν (ως υποτιθέμενη συνέπεια της αίσθησης της χαράς). 

Η μελέτη εντόπισε διάφορους συσχετισμούς ή συνδέσεις του φόβου με την ευτυχία. Για παράδειγμα, φαίνεται πως τα άτομα με κατάθλιψη συχνά αποφεύγουν δραστηριότητας που θα μπορούσαν να προκαλέσουν αισθήματα χαράς. Αναπτύσσεται μιας μορφής δίνη μέσα στην οποία η απόσυρση από τον κοινωνικό περίγυρο, που είναι ένα κοινό σύμπτωμα κατάθλιψης, μπορεί να ενισχύσει την ανησυχία πως αν νιώσουν κάποια χαρά, διασκέδαση ή θετικά συναισθήματα σε ένα πάρτυ διακοπών ή ένα καλοκαιρινό μπάρμπεκιου, αυτό θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε μια απογοήτευση, μια συνειδητοποίηση της μοναξιάς ή άλλο δυσάρεστο συναίσθημα. 

Και οι άνθρωποι με μια τάση προς την τελειομανία ίσως φοβούνται να νιώσουν χαρούμενοι επειδή έχουν συνδέσει τη χαρά με την τεμπελιά ή τη μη παραγωγική δραστηριότητα. Ακόμα και χωρίς καμία διαταραχή, κάποιοι μπορεί να είχαν εμπειρίες στη ζωή τους όπου θετικά και χαρούμενα γεγονότα πολύ συχνά ακολουθούνταν από ένα άσχημο γεγονός. Πολλές φορές τέτοια άτομα έχουν φιλτράρει την αντίληψή τους με τέτοιο τρόπο ώστε να αποκλείουν τις φορές όπου τίποτα το αξιοσημείωτο δεν συνέβη μετά από μια χαρούμενη στιγμή. 

Τέτοια μοτίβα άσπρο-μαύρο στρεβλώνουν τη μνήμη και την αντίληψη γεγονότων. Για παράδειγμα, σύντομα μετά από ένα διασκεδαστικό πάρτυ γενεθλίων για τα 8 του χρόνια, ο Τζός έπεσε από το ποδήλατο που είχε λάβει ως δώρο και χτύπησε τον καρπό του αρκετά άσχημα ώστε να χρειαστεί γύψο. Αυτή ήταν μια τόσο δυνατή εμπειρία για το Τζος που τον έκανε να παρατηρήσει πως είχε επίσης χάσει το πορτοφόλι του την ίδια μέρα που η ομάδα μπάσκετ του σχολείου του στο λύκειο είχε κερδίσει το τοπικό πρωτάθλημα. Αυτό ενίσχυσε ακόμα περισσότερο το συσχετισμό της ευτυχίας που οδηγεί στη δυστυχία. 

Τραυματικά γεγονότα, σωματικά ή συναισθηματικά, μπορούν να δημιουργήσουν μια τόσο δυνατή ανάμνηση που να επισκιάζει άλλα σημαντικά γεγονότα. Όταν ισχυρές συναισθηματικές αναμνήσεις αναπτύσσονται γύρω από την εμπειρία της ευτυχίας και μια επακόλουθη απογοήτευση ή πόνο - και πάλι, σωματικό ή συναισθηματικό - τότε αντιληπτικά φίλτρα δημιουργούνται τα οποία παίζουν ρόλο στο να αποφεύγει κανείς ευκαιρίες χαράς λόγω του φόβου πως κάτι κακό παραμονεύει στη γωνία. 

Πώς ξέρεις αν ίσως φοβάσαι να είσαι χαρούμενος; Οι ερωτήσεις από την Κλίμακα του Φόβου της Χαράς είναι κυρίως ευθείες, και συμπεριλαμβάνουν:

- Φοβάσαι να αφήσεις τον εαυτό σου να νιώσει μεγάλη χαρά;

- Πιστεύεις πως δε σου αξίζει να είσαι ευτυχισμένος άνθρωπος; 

- Όταν είσαι χαρούμενος υποψιάζεσαι πως κάτι δυσάρεστο θα συμβεί έπειτα; 

Εάν οποιαδήποτε από αυτές τις ερωτήσεις απαντηθεί καταφατικά, κάτι τέτοιο θα υπεδείκνυε πως κάποιος έχει στήσει έναν τοίχο ανάμεσα στον εαυτό του και την ευτυχία. 

Όταν βοηθάς ανθρώπους να ξεπεράσουν το φόβο της ευτυχίας είναι σημαντικό να ξεκινάς με μικρά βήματα και να τους βοηθάς να εξασκούνται με το να επιτρέπουν απλά στον εαυτό τους να αναγνωρίσει και να αναπτύξει μια άνεση με μετρίως θετικά συναισθήματα, όπως την ικανοποίηση με το να φέρνεις εις πέρας μια δύσκολη εργασία, ή να απολαμβάνεις μια ηλιόλουστη μέρα. Μετά από μερικές ευκαιρίες ήπιας απόλαυσης, θα μπορέσουν να δουν πως καμία συμφορά δεν προκύπτει. Κάποιες φορές, όταν η πηγή του φόβου είναι ένα τραύμα κατάλοιπο της παιδικής ηλικίας, όπως με τη Σάρα και τον Τζος, είναι σημαντικό να επισημαίνονται αυτές οι τραυματικές εμπειρίες και να επανεξετάζονται οι διαστρεβλωμένες ερμηνείες που εντυπώθηκαν στο μυαλό του ατόμου τότε. (Το βιβλίο μας, Κώδικας Ευτυχίας, περιγράφει τέτοιες προσεγγίσεις με περισσότερη λεπτομέρεια.)

Στρεβλοί ή λανθασμένοι συσχετισμοί όπως της Σάρα μπορούν να γίνουν μια εγκεφαλική συνήθεια. Χρειάζονται μόνο μερικά δυνατά γεγονότα για να αναπτύξεις ένα φόβο στη χαρά. Ωστόσο, είναι επίσης σημαντικό να αναγνωρίσεις πως είναι δυνατόν να λύσεις αυτό το συσχετισμό: Η Σάρα πρόσφατα γιόρτασε τα 45α της γενέθλια με ένα μεγάλο πάρτυ και μου έγραψε να με ενημερώσει πως ένιωθε υγιής και χαρούμενη - και πως τίποτα δυσάρεστο δε συνέβη μετά από αυτή τη γιορτή. 

Άρθρο: Peter Lambrou, PhD από την ιστοσελίδα Psychology Today 

https://www.psychologytoday.com/us/blog/codes-joy/201405/is-fear-happiness-real

Μετάφραση: Βιβιάνα Αλεξοπούλου
Εικόνα: Βιβιάνα Αλεξοπούλου (παιδική ζωγραφιά)





Share on Google Plus

0 comments:

ΟΜΑΔΑ ΜΕΣΑ. Από το Blogger.