Ανάπηροι ρόλοι




Αν κάνετε μια ταινία για το Ολοκαύτωμα, είστε εγγυημένος για ένα Όσκαρ, είπε με το περίφημο αστείο της η Kate Winslet.

Το ίδιο μπορεί να λεχθεί και για έναν ηθοποιό που κάνει μια ταινία για την αναπηρία. Αν δεν είσαι απενεργοποιημένος ηθοποιός, δηλαδή. Τότε είστε τυχεροί που παίρνετε ακόμη και το ρόλο.

Όταν ο Eddie Redmayne κέρδισε μια Χρυσή Σφαίρα για την απεικόνιση του Stephen Hawking στην ταινία «Theory of Everything», έγινε η τελευταία περίπτωση σε μια μακρά σειρά μη ανάπηρων ηθοποιών που απεικόνιζαν άτομα με αναπηρία. Κι έτσι «περπάτησε» κυριολεκτικά με το βραβείο αυτό. Από τον Daniel Day Lewis στο αριστερό μου πόδι στον Dustin Hoffman στο Rain Man, η ικανότητα να παίζει κάποιος την «αναπηρία» είναι ένα καθοριστικό πλεονέκτημα για έναν ηθοποιό, μια πηγή γνήσιας αναγνώρισης.

Αλλά αυτό είναι τόσο ακίνδυνο όσο το κοινό το φαίνεται να το βλέπει;

Το «μαύρισμα» ορθώς τώρα κρίνεται με αγανάκτηση, όμως ενώ «παραπαίει» εξακολουθεί να χαιρετίζεται με βραβεία. Υπάρχει πράγματι μεγάλη διαφορά μεταξύ των δύο; Και στις δύο περιπτώσεις, οι ηθοποιοί χρησιμοποιούν προσθετικά ή στηρίγματα για να αλλάξουν την εμφάνισή τους για να μοιάζουν με κάποιον από μειονοτική ομάδα. Και στις δύο περιπτώσεις συχνά χειραγωγούν τη φωνή ή το σώμα τους για να τους μιμηθούν. Παίρνουν δουλειά από έναν ηθοποιό ο οποίος πραγματικά έχει αυτό το χαρακτηριστικό και, με αυτόν τον τρόπο, διαιωνίζει την υποεκπροσώπηση αυτής της ομάδας στον κλάδο. Το κάνουν για την ψυχαγωγία του πλήθους, ενώ αυτοί που κάνουν αυτές τις επιλογές (σκηνοθέτες, καλλιτεχνικοί διευθυντές κλπ), σε γενικές γραμμές, αποτελούν μέρος της ομάδας της πλειοψηφίας.

Οι εξηγήσεις για την «παγίδευση» είναι προφανείς. Η βιομηχανία ψυχαγωγίας είναι μια επιχείρηση, πάνω από όλα, και τα αστέρια πωλούν. Όταν ο Daniel Radcliffe έπαιξε ένα ορφανό με αναπηρία στο The Cripple του Inishmaan, αυτό κέρδισε περισσότερα πρωτοσέλιδα απ ‘ό, τι αν θα είχε παίξει αυτό το ρόλο ένας ανάπηρος και λιγότερο γνωστός ηθοποιός.

Σε πρακτικό επίπεδο, ίσως είναι πιο εύκολη η πρόσληψη ενός ηθοποιού χωρίς αναπηρία.

Η δυνατότητα περπατήματος και ο τρόπος που την αποτυπώνει, επιτρέπει στον Redmayne να απεικονίσει τον Hawking πριν να διαγνωστεί με την ασθένεια του κινητικού νευρώνα. Αλλά δεν μπορώ να παραγνωρίσω το γεγονός ότι, εάν τα επιχειρήματα αυτά και η διαδικασία επιλογής γίνονταν με τον ίδιο τρόπο, για τους λευκούς ηθοποιούς που θα επιλέγονταν να παίξουν τον ρόλο ενός έγχρωμου «γίνονταν μαύροι» δηλαδή, η οργή μας θα ήταν τόσο μεγάλη που οι σκηνές θα έμεναν στο πάτωμα της αίθουσας.

Υπάρχει μια θεωρία για το γιατί οι μη-ανάπηροι ηθοποιοί που παίζουν άτομα με αναπηρία οδηγούν στην επιτυχία:

Κάτι τέτοιο το κοινό το θεωρεί καθησυχαστικό.

Ο Christopher Shinn, ένας θεατρικός συγγραφέας που είχε ακρωτηριασμό κάτω από το γόνατο, περιγράφει την σκηνή της παρακολούθησης ενός ατόμου με αναπηρία που παίζεται από έναν ηθοποιό χωρίς αναπηρία, που όμως γνωρίζουμε ότι είναι πραγματικά κατάλληλος και καλά προετοιμασμένος γι αυτό, επιτρέποντας στον «φόβο και την αποτροπία της κοινωνίας γύρω από την αναπηρία» να γίνεται μια «μαγική υπέρβαση».

Στο σημείο αυτό, ο Shinn λέει, «η ποπ κουλτούρα ενδιαφέρεται περισσότερο για την αναπηρία ως μεταφορά της εικόνας στο πανί ή στις θεατρικές σκηνές, παρά για την αναπηρία ως κάτι που συμβαίνει σε πραγματικούς ανθρώπους». Εξάλλου, οι «απενεργοποιημένοι» χαρακτήρες δημιουργούν ισχυρές εικόνες και αισθήματα για το κοινό. Μπορούν να συμβολίσουν τον θρίαμβο του ανθρώπινου πνεύματος πάνω από τις λεγόμενες «αντιξοότητες». Μπορεί να αντιπροσωπεύει έτσι, αυτό που είναι «διαφορετικό» με κάποιο τρόπο, ένας ξένος ή ένας αουτσάιντερ που τελικά γίνεται εμπνευσμένος. Αυτά είναι καθολικά συναισθήματα που μπορούν να ταυτιστούν με το κοινό. Γιατί υπάρχει κάτι που παρηγορεί λίγο γνωρίζοντας, καθώς βλέπουμε π.χ. «την πτήση με το κόκκινο χαλί», ότι τίποτα από όλα αυτά – ο πόνος ή η αρνητικότητα που εξακολουθούμε να συνδέουμε με την αναπηρία – ήταν πραγματικό.

Ίσως αυτό να είναι μέρος του προβλήματος. Ίσως η κοινωνία να βλέπει την αναπηρία ως μια οδυνηρή κατάσταση, αναπόσπαστο κομμάτι ενός ατόμου, και έτσι δεν φαίνεται να είναι τόσο παράλογο να προσφέρουμε ρόλους αναπήρων στους μη ανάπηρους ηθοποιούς που (ως εκ θαύματος) θα σηκωθούν από το αναπηρικό αμαξίδιο, όταν ο σκηνοθέτης φωνάζει «cut».

Αλλά για πολλούς ανθρώπους με αναπηρία στους θεατές, αυτό ερμηνεύεται και βιώνεται σαν να βλέπουν κάποιον άλλο να πλαστογραφεί την ταυτότητά του.

Όταν πρόκειται για φυλετική συμμετοχή, πιστεύουμε ότι είναι λάθος η ιστορία ενός ατόμου από μειονοτική ομάδα, πχ ρομά, να απεικονίζεται από ένα μέλος της κυρίαρχης ομάδας στην μαζική ψυχαγωγία. Αλλά δεν δίνουμε στα άτομα με αναπηρία το ίδιο δικαίωμα στην αυτοπροσωπεία.

Ίσως είναι καιρός να σκεφτούμε προτού εμείς οι επόμενοι χειροκροτητές «σκοντάψουμε» σ’αυτή την παγίδα.

Οι ζωές των ατόμων με αναπηρία, είναι κάτι περισσότερο από μια «ηττοπαθή» ερμηνεία ενός ρόλου από έναν μη ανάπηρο ηθοποιό.

Γιώργος Χρηστάκης

Πρώτη δημοσίευση mesogios.gr
Share on Google Plus

0 comments:

ΟΜΑΔΑ ΜΕΣΑ. Από το Blogger.