Όταν η Μύρτις πήγε στα Ελευσίνια Μυστήρια



Απρίλης...

Θεωρείται ο κεντρικός μήνας της Άνοιξης. Πολλές ήσαν οι εποχιακές γιορτές στην Αρχαία Αθήνα. Αφού η Μύρτις τις αναφέρει μία προς μία καταλήγει:

 Είχαμε όμως και άλλη μια μεγάλη γιορτή στην Αθήνα. Όχι ακριβώς γιορτή και όχι αποκλειστικά της Αθήνας. Ήταν ένα πανελλήνιο γεγονός, ιεροτελεστία για την ακρίβεια. Ήταν τα Ελευσίνια Μυστήρια. Βέβαια η Αθήνα είχε και εδώ πρωταγωνιστικό ρόλο. Ποτέ κανένας μας δεν έμαθε τι ακριβώς γινόταν στην Ελευσίνα. Γιατί είχε θεσπιστεί ποινή θανάτου για όποιο μύστη θα απεκάλυπτε έστω και το παραμικρό από όσα συνέβαιναν στο Άδυτο του ιερού χώρου. Μύστες ήσαν αυτοί που επρόκειτο να μυηθούν στα Μυστήρια, και ήσαν πολλοί λίγοι, αλλά για τους πολλούς αυτά τα Μυστήρια ήταν μια ευκαιρία να βγουν έξω από την πόλη και να πάνε ένα μικρό ταξίδι. Εμείς τότε στην Αρχαία Αθήνα δεν ταξιδεύαμε πολύ. Ταξίδευαν μόνον οι ναυτικοί, οι έμποροι, οι αθλητές, οι πρέσβεις, και ένας μικρός αριθμός περιηγητών, που ταξιδεύοντας σε όλη την Ελλάδα περιέγραφαν ο,τι εντυπωσιακό έβλεπαν, και που χάριν σε αυτούς γνωρίζετε εσείς σήμερα τόσα πράγματα για όλα όσα έχουν καταστραφεί στο πέρασμα τόσων αιώνων… 

Μια μεγάλη ευκαιρία ήταν λοιπόν να πάμε μια φορά τον χρόνο τον μήνα Βοηδρομιώνα στην Ελευσίνα. Ήταν μια όμορφη διαδρομή. Ξεκινούσαμε από τον Κεραμεικό, αφήναμε τον Ελαιώνα, παίρναμε την Ιερά Οδό, και περπατώντας μέσα από ωραία δάση, δίπλα από μιά λίμνη και δυό τρία ποταμάκια, βγαίναμε στη θάλασσα. Ύστερα, ακολουθώντας την παραλία και ενώ στα δεξιά μας απλωνόταν ο τεράστιος κάμπος, το Θριάσιο Πεδίο, φτάναμε στην Ελευσίνα. Η διαδρομή απαιτούσε ποδαρόδρομο μισής μέρας, γιατί πολλοί λίγοι ήσαν αυτοί που διέθεταν κάποιαν άμαξα. Α!.. Δεν σας το είπα… Τα Ελευσίνια Μυστήρια ετελούντο προς τιμήν της θεάς Δήμητρας. Την ιστορία της θεάς Δήμητρας την είχα μάθει στο σχολείο. Θα σας την πω με δυό λόγια γιατί νομίζω ότι και σεις την έχετε διδαχτεί. 

 Η θεά Δήμητρα είχε μια κόρη: την Περσεφόνη. Την ερωτεύτηκε ο θεός Πλούτωνας, και αφού εξασφάλισε τη συγκατάθεση του Δία, μια μέρα που η κόρη αμέριμνη μάζευε αγριολούλουδα, την άρπαξε και την οδήγησε στο βασίλειό του στον Άδη. Η Δήμητρα, που ήταν εκεί κοντά, άκουσε τις φωνές της θυγατέρας της και έτρεξε γρήγορα, αλλά ήδη αυτή ήταν άφαντη. Τότε η θεά παρακάλεσε τον Ήλιο που από ψηλά επόπτευε τα πάντα, να την πληροφορήσει -αν γνωρίζει- που βρίσκεται η αγαπημένη της θυγατέρα. Ο Ήλιος της είπε ότι η Περσεφόνη έχει εγκατασταθεί στον Άδη και πως ο Δίας είχε επιτρέψει την αρπαγή της από τον Πλούτωνα. Τότε η Δήμητρα, οργισμένη, αποφάσισε να εγκαταλείψει τον Όλυμπο, και αφού μεταμορφώθηκε σε γριά, άρχισε να περιπλανιέται σε χωριά και σε αγρούς χωρίς να την αναγνωρίζει κανείς. Κάποτε έφτασε στην Ελευσίνα και αποκαμωμένη κάθισε κοντά σ’ ένα πηγάδι. Σε λίγο ήρθαν στο πηγάδι για νερό οι κόρες του Κελεού, του βασιλιά της πόλης. Είδαν τη λυπημένη γριά και τη ρώτησαν πως βρέθηκε εδώ, μιας και δεν την είχαν ξαναδεί στα μέρη τους. Η θεά επινόησε ένα παραμύθι, ότι τάχα καταγόταν από την Κρήτη, και ότι την είχαν αρπάξει ληστές, και ότι αφού κατάφερε να δραπετεύσει, βρέθηκε εδώ. Ύστερα παρακάλεσε τις τέσσερεις κόρες να της βρουν κάποια δουλειά σε κάποιο σπίτι, ακόμη και σα τροφό μωρών παιδιών, αν βέβαια της είχαν εμπιστοσύνη για κάτι τέτοιο. Όμως δε χρειάστηκε να ψάξουν πολύ για σπίτι αφού η μητέρα τους είχε νεογέννητο παιδί, το Δημοφώντα. Η Μετάνειρα δέχτηκε να φέρουν οι κόρες της τη γριά να τη γνωρίσει και να κρίνει αν είναι κατάλληλη για τη δουλειά. 

Όταν μπήκε η Δήμητρα στο παλάτι, εντυπωσίασε την βασίλισσα με την γλυκιά της φυσιογνωμία, πράγμα που την έκανε να δεχτεί τη γριά σαν τροφό. Η θεά ανέλαβε την ανατροφή του μικρού Δημοφώντα, τον οποίο μεγάλωνε σα να ήταν θεός. Κάθε βράδυ τον μύρωνε με αμβροσία, τον φυσούσε με την αναπνοή της, και τον περνούσε πάνω από τη φωτιά για να γίνει αθάνατος. Το παιδί άρχισε να μοιάζει με θεό. Τόσο όμορφο ήταν. Και ένα βράδυ που η μητέρα του παρακολούθησε την τροφό, για να δει πως συμπεριφέρεται στο μικρό, είδε με τρόμο να βάζει το παιδί μέσα στη φωτιά. Έβαλε τις φωνές και πρόσταξε τη γριά να φύγει αμέσως από το παλάτι. Τότες η θεά, οργισμένη, απάντησε στη Μετάνειρα με τα παρακάτω λόγια: «Αχ, άνθρωποι μωροί, που την κακή ή την καλή σας μοίρα δεν μπορείτε να τη μαντεύσετε… Και συ, γυναίκα, που τόσο άστοχα νόμισες ότι θα βλάψω το γιό σου, ενώ εγώ θα τον έκανα άτρωτο και θα του χάριζα την αθανασία. Αλλά τώρα δεν πρόκειται να γλυτώσει τον θάνατο, αν και θα του δοθεί μεγάλη δόξα και τιμές αφού κάθισε στα γόνατά μου. Στα γόνατα της θεάς Δήμητρας. Και τώρα σου αποκαλύπτομαι. Εγώ είμαι αυτή».  

Κατόπιν η Δήμητρα έφυγε από το παλάτι. Και τότε συνέβησαν παράξενα πράγματα. Η γη έπαψε να βλασταίνει. Ενώ οι γεωργοί έσπερναν, τίποτα δεν φύτρωνε. Υπήρχε πλέον κίνδυνος να πεθάνουν οι άνθρωποι από την ασιτία και έτσι να στερηθούν και οι θεοί τις θυσίες που πρόσφερναν οι γεωργοί μετά από κάθε συγκομιδή. Τότε ο Δίας έστειλε τους άλλους θεούς στην Ελευσίνα για να πείσουν τη Δήμητρα να αλλάξει γνώμη και να επιστρέψει στον Όλυμπο, ανάμεσα στους θεούς, γιατί εκεί ήταν η θέση της. Αυτή όμως δεν δεχόταν να υπακούσει προτού δει την αρπαγμένη κόρη της. Έτσι, εξαναγκάστηκε ο σύζυγος -πλέον- της Περσεφόνης, ο Πλούτωνας, να επιτρέψει την άνοδό της στον πάνω κόσμο, ούτως ώστε να καταλαγιάσει η οργή της Δήμητρας αφού θα έβλεπε την κόρη της. Ο θεός του Άδη δέχτηκε, αλλά πριν την άνοδο της Περσεφόνης της έδωσε να φάει ρόδι. Όποιος έτρωγε ρόδι στον Άδη, ξαναγυρνούσε στον κάτω κόσμο, έστω και αν είχε φύγει από εκεί για οποιαδήποτε αιτία. Η θεά χάρηκε πολύ στη θέα της Περσεφόνης, η χαρά της όμως κόπηκε απότομα όταν ρωτώντας την κόρη της αν έφαγε κάτι πριν φύγει από τον Άδη εκείνη της απάντησε ότι ναι, έφαγε ρόδι. « Η θεά χάρηκε πολύ στη θέα της Περσεφόνης…» Η Δήμητρα ξαναθύμωσε και φαινόταν πολύ δύσκολο να ξαναπάει στον Όλυμπο, ώσπου επήλθε συμβιβασμός μεταξύ των θεών, σύμφωνα με τον οποίο η Περσεφόνη θα έμενε τέσσερεις μήνες με τον άντρα της στον Άδη, και τον υπόλοιπο χρόνο με τη Δήμητρα στο βουνό των θεών. Τότε η γη άρχισε πάλι να βλασταίνει, η φύση γέμισε λουλούδια και τα δέντρα καρπούς. Η Δήμητρα πριν αναχωρήσει για τον Όλυμπο υπέδειξε στους άρχοντες της πόλης της Ελευσίνας τον τρόπο με τον οποίο θα επιθυμούσε να τελείται η λατρεία της, απαγορεύοντας συγχρόνως να φανερώνονται τα μυστικά τούτης της λατρείας στους αμύητους. Αυτά για τη Δήμητρα… 

Εκείνη τη χρονιά που πήγαμε οικογενειακώς στην Ελευσίνα ήμουν εννιά χρόνων. Τώρα που το σκέφτομαι, ίσα-ίσα που πρόλαβα να πάω και να ζήσω και αυτήν την εμπειρία, αφού μετά από ένα χρόνο ξέσπασε ο πόλεμος. Γιατί τότε πια κανείς δε μπορούσε να βγει έξω από τα τείχη και πολύ περισσότερο να πάει σε μια περιοχή πλημμυρισμένη από Σπαρτιάτες, που μόνιμα στρατοπεδευμένοι στο Θριάσιο Πεδίο, το είχαν κάνει ορμητήριο για τις επιδρομές τους στην Αθήνα. Πιο πάνω, στην αφήγησή μου, σας είχα πει ότι για να πάμε από την Αθήνα στην Ελευσίνα χρειαζόμασταν γύρω στη μισή μέρα. Ίσως αυτό σας φανεί λίγο υπερβολικό, αλλά στο δρόμο κάναμε πολλές στάσεις. Να: Η πρώτη στάση έγινε στη γέφυρα του Κηφισού, όπου αρκετοί πολίτες είχαν από πολύ νωρίς συγκεντρωθεί εκεί και έλεγαν πολλά αστεία, χοντρά και χυδαία πολλές φορές, μέχρι που ο κόσμος ξεσπούσε σε ασταμάτητα γέλια. Κάτι ανάλογο είχα δει και στις γιορτές του Διονύσου. «Τα εξ αμάξης»... θυμάστε; Γι’ αυτό ρώτησα τη μητέρα μου αν αυτό είχε σχέση με τις διονυσιακές γιορτές. Τότε εκείνη μου εξήγησε: 

« Όταν η θεά Δήμητρα περιπλανώμενη έφτασε στην Ελευσίνα, συνήθιζε να κάθεται πάνω σε μια πέτρα που αργότερα την ονόμασαν «Αγέλαστο Πέτρα». Εκεί έκλαιγε ασταμάτητα για την χαμένη της κόρη. Μια μέρα, πάνω στη θλίψη της φάνηκε μια δούλη, η Ιάμβη, οποία τη λυπήθηκε και το έβαλε σκοπό να την κάνει να γελάσει. Άρχισε λοιπόν να της λέει διάφορα έμμετρα αστεία, πολλές φορές ακατάλληλα για μικρά παιδιά σαν και σένα. Έτσι λοιπόν, λέγε-λέγε κατάφερε να κάνει τη θεά να γελάσει… Σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος έχουμε αυτά τα αστεία που γίνονται εδώ στη γέφυρα, και που έχουν ονομαστεί «γεφυρισμοί», ένεκα της θέσης από την οποία εκτοξεύονται». 

Η δεύτερη στάση έγινε στο ναό του Δάφνιου Απόλλωνα. Στο σημερινό Δαφνί. Ύστερα από τις απαραίτητες θυσίες, κατηφορίσαμε προς τη θάλασσα ανάμεσα από μια χαράδρα. Στο βάθος φάνηκε η θάλασσα της Ελευσίνας, και στο τέλος του κατηφορικού δρόμου, αφήνοντας πια τους δεξιά και αριστερά μας απότομους βράχους, φτάσαμε στο χώρο της τρίτης στάσης. Στο Ιερό της θεάς Αφροδίτης. Από εκεί, αφού αποθέσαμε διάφορα αφιερώματα στις ειδικές κρύπτες που είχαν σκαλίσει οι πιστοί πάνω στο βράχο, ξεκινήσαμε για τον τελικό μας προορισμό περνώντας δίπλα από τη λίμνη των Ρειτών. (Σήμερα τη λέτε λίμνη του Κουμουνδούρου). Οι υπόλοιπες στάσεις δεν είχαν πλέον λατρευτικό χαρακτήρα. Ήσαν στάσεις για την προσωπική μας διασκέδαση. Λίγο μπάνιο στη θάλασσα, και κατόπιν ακολούθησε ένα πρόχειρο φαγητό που είχαμε φέρει μέσα στα καλαθάκια μας από το σπίτι.

 Και κάποτε φτάσαμε στην Ελευσίνα. Είδαμε το πηγάδι που δίπλα του κάθισε η Δήμητρα επάνω στην Αγέλαστο Πέτρα, ανεβήκαμε τα μεγαλοπρεπή σκαλοπάτια, περάσαμε τα μνημειακά προπύλαια, και φτάσαμε στο Ναό όπου λάβαμε μέρος στις ανοιχτές τελετουργίες που ήταν για όλους τους προσκυνητές. Ύστερα ήρθαν κήρυκες και μας είπαν να βγούμε έξω από τον ιερό χώρο. Εκεί έμειναν μόνο οι μύστες οι οποίοι ακολούθησαν τον Ιεροφάντη μέσα στο Άδυτο του Ναού. Να σας πω τώρα ότι δε στενοχωρήθηκα καθόλου από αυτόν τον αποκλεισμό; Εεε ναι... Δεν στεναχωρήθηκα, γιατί πρώτον γνώριζα ότι αυτό ήταν υποχρεωτικό, και δεύτερον γιατί μου αρκούσε η επίσκεψή μου στην Ελευσίνα. Το ταξίδι αυτό θα μου έμενε αξέχαστο… 

 Κάποια άλλη φορά θα σας μιλήσω για τις λίγες μου εξόδους από την πόλη, όταν πήγαμε λόγου χάριν στα Ιερά της Βραυρώνας ή της Ραμνούντας, ή για τις άλλες, τις συχνότερες, όταν πηγαίναμε τα καλοκαίρια για θαλάσσια μπάνια, κάτω στον Πειραιά, στο Φάληρο, στον Δήμο Αλιμούντος.

Δημήτρης Μπούκουρας   (copyright)
Share on Google Plus

0 comments:

ΟΜΑΔΑ ΜΕΣΑ. Από το Blogger.