Ο μαγικός κόσμος της μέλισσας

Η μέλισσα (η μελιτοφόρος, όπως είναι η επίσημη ονομασία της) είναι έντομο που ζει κατά μεγάλες οικογένειες ελεύθερη στη φύση αλλά και σε κυψέλες προς εκμετάλλευσή της από τον άνθρωπο.

Ζει στον πλανήτη Γη τουλάχιστο 15 εκατομμύρια χρόνια και αποτελεί  σημαντικό κρίκο στην αλυσίδα της ζωής, αν όχι το σημαντικότερο. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά του διάσημου φυσικού Άλμπερτ Αϊνστάιν ο οποίος φαίνεται να δήλωσε (δεν υπάρχει απόδειξη περί αυτού) ότι:  «Αν κάποτε οι μέλισσες αφανιστούν από προσώπου γης, δεν θα απομείνουν στον άνθρωπο παραπάνω από τέσσερα χρόνια ζωής».
Η σχέση του ανθρώπου με τη μέλισσα και η προσπάθεια εξημέρωσης της χάνεται στο βάθος των αιώνων. Μια σπηλαιογραφία στην Μπικόρπ της Ισπανίας ηλικίας τουλάχιστον 8.000 χρόνων απεικονίζει έναν άνθρωπο που προσπαθεί να πάρει μέλι από μελίσσι.
Σήμερα έχουμε καταφέρει την πλήρη εξημέρωση και εκμετάλλευση της, παράγοντας με σύγχρονες μεθόδους υψηλής ποιότητας φυσικά προϊόντα (μέλι, γύρη , βασιλικό πολτό, πρόπολη, φυσικό κερί).

Όπως και τα περισσότερα όντα του πλανήτη έτσι και οι μέλισσες χωρίζονται σε διάφορες ομάδες. Οι βασικές ομάδες είναι τρείς (ασιατική, αφρικανική, ευρωπαϊκή) και η καθεμία από αυτές χωρίζεται σε φυλές π.χ. για την ευρωπαϊκή ομάδα οι ποιο διαδεδομένες φυλές είναι η Ιταλική (Ligustica), η Γιουγκοσλαβική (Carnica) ενώ στην νότια και δυτική Ελλάδα η πιο διαδεδομένη ντόπια φυλή είναι η Cecropia, που πήρε την ονομασία της από τον μυθικό Αθηναίο βασιλιά Κέκροπα αλλά και η Macedonica που συναντάται συνήθως στη Μακεδονία και στη Θράκη.
Βέβαια η προσπάθεια του ανθρώπου να δημιουργήσει ένα έντομο ποιο παραγωγικό και φιλικό προς αυτόν (διασταυρώσεις φυλών), αλλά και η ιδιαιτερότητα του ζευγαρώματος της Βασίλισσας Μέλισσας έχουν οδηγήσει σε σημαντικές αλλοιώσεις της καθαροαιμίας της κάθε ομάδας-φυλής.


Σε κάθε οικογένεια υπάρχουν τρία είδη μέλισσας, η Βασίλισσα, οι Κηφήνες και οι Θηλυκές μέλισσες. Η σαφή ιεράρχηση το ρόλων που παίζει το κάθε είδος, αλλά και οι ρόλοι που αναλαμβάνουν οι θηλυκές μέλισσες ανάλογα με την ηλικία τους μόνο μαγεία μπορεί να χαρακτηριστεί. Αυτό γίνεται εύκολα αντιληπτό ακόμα και από τον ποιο άπειρο μελισσοκόμο.

Η Βασίλισσα

Είναι μία και μοναδική σε κάθε οικογένεια (κυψέλη) και έχει ως αποστολή την διαιώνιση του είδους. Μόνο αυτή μπορεί να γεννήσει γονιμοποιημένα ή αγονιμοποίητα αυγά (κατ' επιλογή), είναι δηλαδή η μάνα της κυψέλης.
Από τη στιγμή που γεννιέται έως και την τελευταία μέρα της ζωής της τρέφεται αποκλειστικά και μόνο με βασιλικό πολτό. Δεκαέξι ημέρες μετά τη γέννησή της είναι έτοιμη να ζευγαρώσει με τουλάχιστο 12 κηφήνες και να αναλάβει το ρόλο της.
Ζευγαρώνει μόνο μια φορά στη ζωή της,  πάντα στον αέρα (δηλαδή καθώς πετάει εκτός κυψέλης) σε προκαθορισμένους και συγκεκριμένους για κάθε γεωγραφική περιοχή χώρους συγκέντρωσης (μαγικό εεε;). Είναι η μοναδική φορά που θα βγει από την κυψέλη αλλά και η μόνη φορά που δεν συνοδεύεται από μέλισσες φρουρούς.
Μετά το ζευγάρωμα, αν είναι αρκετά δυνατή και παράλληλα τυχερή, επιστρέφει πίσω και δεν ξαναβγαίνει ποτέ έως το θάνατό της. Έχει αποθηκεύσει στη σπερματοθήκη της αρκετά σπερματοζωάρια για να γεννάει 1.500-3.000 γονιμοποιημένα αυγά ημερησίως. Κατ' επιλογή μπορεί να γεννήσει και αγονιμοποίητα αυγά, αυτό το επιτυγχάνει μέσω μιας βαλβίδας στη κοιλιά της που κλείνει ή ανοίγει και ελευθερώνει ή φράζει τα σπερματοζωάρια.        

Οι κηφήνες

Πρόκειται για το αρσενικό της κυψέλης, η κύρια του αποστολή είναι το ζευγάρωμα και η γονιμοποίηση της Βασίλισσας.
Το παρεξηγημένο αυτό έντομο δεν έχει κεντρί,  γεννιέται από αγονιμοποίητο αυγό και είναι ποιο ογκώδης και ποιο μαύρο από τις θηλυκές μέλισσες. Μετά το γαμήλιο ταξίδι, είτε καταφέρει να ζευγαρώσει είτε όχι, η μοίρα του είναι προδιαγραμμένη. Ή πεθαίνει μετά το ζευγάρωμα αφού το μόριο του παραμένει μέσα στη Βασίλισσα ή αν γυρίσει πίσω θανατώνεται από τις θηλυκές μέλισσες.    
Σε περιόδους άφθονης ανθοφορίας και μελιτοέκρισης (π.χ. Άνοιξη) η οικογένεια αποδέχεται την ύπαρξη κηφήνων αλλά κατά την περίοδο του χειμώνα θεωρείτε περιττός και θανατώνεται.

Οι θηλυκές μέλισσες

Είναι τα θηλυκά και τα πολυπληθέστερα σε αριθμό άτομα της κυψέλης, που όμως δεν γεννούν. Είναι μικρότερες σε μέγεθος από τους κηφήνες και την βασίλισσα και ζουν κατά μέσο όρο 45 ημέρες.
Το μικρό διάστημα ζωής τους οφείλεται στην εντατική εργασία  η οποία βρίσκεται στο ζενίθ της την Άνοιξη και το Καλοκαίρι. Όταν μπαίνουμε στο Φθινόπωρο και ειδικότερα στο Χειμώνα η διάρκεια ζωής μπορεί να επιμηκυνθεί έως και τέσσερις μήνες.
Προέρχεται από γονιμοποιημένο αυγό, που όμως μετά την πέμπτη μέρα της γέννησής της ταΐζεται με ένα μείγμα μελιού και γύρης το οποίο εκφυλίζει τα γεννητικά της όργανα και μεταμορφώνει το σώμα της.

Οι ρόλοι που αναλαμβάνει κατά τη διάρκεια της ζωής της είναι πολλοί και σύνθετοι ανάλογα με την ηλικία της.

Την 4η - 5η και ως την 11η-12η μέρα της ζωής της η αποστολή της είναι η φροντίδα των προνυμφών, δηλαδή η νταντά της οικογένειας. Μια προνύμφη ελέγχεται από της ενήλικες αδερφές της πάνω από χίλιες φορές καθημερινά.

Από την 7η ως και την 12η μέρα ορισμένες νεαρές γίνονται ακόλουθοι της Βασίλισσας, την οποία ταΐζουν βασιλικό πολτό, την καθαρίζουν και φροντίζουν για τις ανάγκες της. Επίσης βοηθούν στην εξάπλωση των βασιλικών φερομονών στην κυψέλη.

Περίπου στην 12η μέρα και μετά, οι εργάτριες εντάσσονται στον πληθυσμό που αναλαμβάνει την παραλαβή τροφής, νέκταρ και γύρης από της μεγαλύτερες εργάτριες που επιστρέφουν από έξω, την μετατροπή του νέκταρ σε μέλι, την αποθήκευσή των τροφών σε κελιά, στον έλεγχο της θερμοκρασίας και της υγρασίας. Πολύ σημαντικός επίσης είναι ο ρόλος τους ως νεροκουβαλητές, ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες, όπου φέρνουν νερό και το αποθέτουν στα φτερά των αδερφών τους που φροντίζουν τον αερισμό της κυψέλης, βοηθώντας να ελεγχθεί καλύτερα η θερμοκρασία.

Μετά την 12η-14η μέρα τις ζωής τους, ωριμάζουν οι αδένες που παράγουν κερί, το οποίο χρησιμοποιούν για την κατασκευή και το σφράγισμα των κελιών.
Από την 18η ως την 21η μέρα το τελευταίο πόστο της εργάτριας πριν αφήσει την κυψέλη προς αναζήτηση τροφής είναι η φρούρησή της κυψέλης. Η φρουρά ελέγχει όποιον εισέρχεται στην κυψέλη για γνώριμες μυρουδιές. Αν εντοπίσουν εισβολείς όπως σφήκες, άλλα έντομα ή ακόμη και ξένες μέλισσες, τους επιτίθενται και τους απωθούν.

Από την 21η μέρα και για την υπόλοιπη ζωή της η εργάτρια βγαίνει από την κυψέλη προς αναζήτηση τροφής. Συλλέγει γύρη, νέκταρ και μελιτώματα, αλλά και πρόπολη, και τα φέρνει πίσω. Η εργάτρια συλλέκτης που θα εντοπίσει μια πηγή τροφής, επιστρέφει στην κυψέλη και ενημερώνει τις αδελφές της, οδηγώντας τες στην πηγή. Αυτό το κατορθώνει μέσω συγκεκριμένων κινήσεων πετάγματος και λέγεται "ΧΟΡΟΣ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ".

Από τη σύντομη αυτή αναφορά στον κόσμο της μέλισσας μπορούμε να αντιληφθούμε ότι πρόκειται για μια μαγική αλλά και ταυτόχρονα πραγματική κοινωνία. Είναι τουλάχιστο εντυπωσιακό πως η φύση έχει κατασκευάσει ένα τέτοιο γιγαντώδες μηχανισμό, μία τόσο ιδιαίτερη κοινωνία για να μπορούμε εμείς να απολαύσουμε ένα και μόνο φυσικό προϊόν, το μέλι. 

Ένας ερωτευμένος νέος μελισσοκόμος
   
Share on Google Plus

0 comments:

Για τον σκοπό της ύπαρξής μας ενημερωθείτε στην ομάδα μας, «ΜΕΣΑ - Μαζί Ενάντια Στην Αδικία», στο facebook

ΟΜΑΔΑ ΜΕΣΑ. Από το Blogger.