Είπε ψέματα ο Φρόιντ;






Ενα βιβλίο με τον προκλητικό τίτλο «H Μαύρη Βίβλος της Ψυχανάλυσης» διχάζει τον κόσμο της Ψυχιατρικής και της Ψυχολογίας στη Γαλλία. Πρόκειται για μια κατά μέτωπον επίθεση στη θεραπευτική αυτή μέθοδο και στον «πατέρα» της, υπογεγραμμένη από σαράντα ιστορικούς, φιλοσόφους, ψυχολόγους, γιατρούς ερευνητές και ασθενείς από όλον τον κόσμο. Στόχος είναι να δείξει στην «απόλυτα φροϋδική», όπως τη χαρακτηρίζουν οι συγγραφείς, Γαλλία ότι ο Φρόιντ είπε ψέματα και η ψυχανάλυση είναι απολύτως αποτυχημένη.

Πρόκειται για την παλαιά διαμάχη ανάμεσα στη φροϋδική-ψυχαναλυτική Ψυχιατρική και στις γνωστικές και συμπεριφοριστικές θεραπείες, η οποία έρχεται για άλλη μια φορά στο προσκήνιο προκαλώντας έντονες αντιπαραθέσεις και αλληλοκατηγορίες. Οι φροϋδικοί κατηγορούν τους συγγραφείς του βιβλίου ως αδαείς, ακόμη και για παραποίηση στοιχείων και πηγών. Αυτοί ανταπαντούν με αντίστοιχους χαρακτηρισμούς και καυστικά σχόλια για τον φροϋδικό δογματισμό.

Μέσα σε αυτό το φορτισμένο κλίμα δύο μετριοπαθείς εκπρόσωποι των δύο πλευρών εξέθεσαν τις απόψεις τους σε έναν διάλογο στην εφημερίδα «Le Figaro». Ο φροϋδικός ψυχαναλυτής Σιμόν Ντανιέλ Κιπμάν είναι καθηγητής της Ψυχιατρικής και πρόεδρος του τμήματος Ψυχιατρικής και Ψυχανάλυσης του Παγκοσμίου Συλλόγου Ψυχιατρικής. Ο ψυχίατρος και συμπεριφοριστικός ψυχοθεραπευτής Κριστόφ Αντρέ είναι γιατρός της Μονάδας Γνωσιακής και Συμπεριφοριστικής Θεραπείας του Νοσοκομείου Σεντ Ανν του Παρισιού και συγγραφέας πολλών βιβλίων.

Σιμόν Ντανιέλ Κιπμάν: «Αυτή η επίθεση εναντίον της ψυχανάλυσης δεν είναι καινούργια στο περιεχόμενό της, εκπλήσσει όμως ως προς τη χρονική στιγμή της. Εκείνο δε που εκπλήσσει περισσότερο είναι η υποστήριξη που απολαμβάνει από τα μέσα επικοινωνίας. Πρέπει να αναρωτηθούμε γιατί αμφισβητήσεις ελάχιστα πρωτότυπες προκαλούν τόσο θόρυβο. Εχω αναρωτηθεί μήπως η "Μαύρη Βίβλος της Ψυχανάλυσης" αποτελεί, κατά κύριο λόγο, μια επιχείρηση μάρκετινγκ του εκδοτικού κόσμου.

Πρέπει να επισημάνω ότι έχει αρχίσει να αποτελεί συνήθεια, σχεδόν παντού, να μεγεθύνονται γεγονότα ελάσσονος σημασίας για να κρυφτούν τα πραγματικά αντικείμενα διακύβευσης. H πρόσφατη μελέτη του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας για τα διαταραγμένα παιδιά ενισχύει αυτή την εντύπωσή μου. H φαρμακευτική βιομηχανία είναι η καλύτερα διαφημιζόμενη στον κόσμο, πολύ μπροστά από αυτή των απορρυπαντικών. Στον χώρο της Ψυχιατρικής γίνεται μια επίθεση από τη φαρμακευτική βιομηχανία για την προώθηση της φαρμακευτικής αγωγής στα παιδιά. Βεβαίως το αν αυτό σχετίζεται με την αναταραχή που έχει προκαλέσει αυτή η καταδίκη της ψυχανάλυσης, δεν μπορώ να το πω».

Κριστόφ Αντρέ: «Θα σταθώ και εγώ στο "γιατί τώρα;". H ψυχανάλυση ανέκαθεν αποτέλεσε αντικείμενο επιθέσεων και κριτικής, κάτι το οποίο είναι δικαιολογημένο για ένα μεγάλο ρεύμα σκέψης. Ωστόσο οι διαστάσεις που παίρνουν οι αμφισβητήσεις αυτού του βιβλίου δεν είναι μόνο αποτέλεσμα μάρκετινγκ. Οφείλονται επίσης στο ότι ζούμε μια αλλαγή εποχής στις θεωρίες και στις πρακτικές του κόσμου της ψυχοθεραπείας. Εδώ και μερικά χρόνια έχουν εμφανιστεί εναλλακτικές θεραπείες, όπως η γνωσιακή και η συμπεριφοριστική θεραπεία. Ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουν και ερμηνεύουν τον ψυχικό πόνο είναι πολύ διαφορετικός από αυτόν της ψυχανάλυσης. Το ευρύ κοινό, δηλαδή οι άνθρωποι που πηγαίνουν για ψυχοθεραπεία, ζητούν να έχουν μια επιλογή στον τρόπο περίθαλψής τους. Σε αυτό οφείλεται η μεγάλη επιτυχία του βιβλίου. Εδώ βρίσκεται η καινοτομία: οι διαμάχες αυτές είναι γνωστές εδώ και καιρό στους ψυχοθεραπευτές, δεν ήταν όμως στο ευρύ κοινό.

Οσον αφορά τον επιθετικό τόνο των αντιπαραθέσεων, δεν οφείλεται μόνο στους συγγραφείς του βιβλίου, ορισμένοι εκ των οποίων, το αναγνωρίζω, μιλούν σκληρά. Οι απαντήσεις κάποιων ψυχαναλυτών ήταν χειρότερες. Είναι κρίμα, γιατί έχουμε όλοι ένα χρέος απέναντι στον Φρόιντ: Εγώ προσωπικά επέλεξα να γίνω ψυχίατρος όταν διάβασα την "Εισαγωγή στην Ψυχανάλυση". Θα ήθελα οι ψυχαναλυτές συνάδελφοί μου να απαντήσουν στις επικρίσεις με ηρεμία και όχι με τόσο φορτισμένο τρόπο.

Οχι, δεν βρίσκεται όλο το άδικο από την πλευρά της Ψυχανάλυσης. H μεγάλη συζήτηση όμως που προκάλεσε η "Μαύρη Βίβλος" δεν οδηγεί στην καλύτερη κατανόηση του κόσμου της ψυχοθεραπείας. Παρ' ότι συμπεριφοριστής, αναγνωρίζω την ορθότητα πολλών εννοιών της Ψυχανάλυσης, όχι όμως όλων. Βλέπω ότι μπορεί να είναι αποτελεσματική, όχι όμως σε όλους. Θα ήθελα να ακούσω τους ψυχαναλυτές να κάνουν τη διάκριση ανάμεσα στην ψυχαναλυτική θεραπεία, η οποία δεν αποτελεί ψυχοθεραπευτικό εγχείρημα αλλά μια εργασία αυτογνωσίας η οποία μπορεί να είναι θεραπευτική "εξ αντανακλάσεως", και στις βασιζόμενες στην ψυχανάλυση θεραπείες οι οποίες, αποδεχόμενες την ταμπέλα της ψυχοθεραπείας, επιδιώκουν περισσότερο ή λιγότερο ανοιχτά να θεραπεύσουν ή να βελτιώσουν».

Σ.Ντ.K.: «Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η Ψυχανάλυση δεν είναι επιστήμη, όμως τι άλλο είναι η επιστήμη από ένα σύνολο αξιωμάτων - και όχι δογμάτων - τα οποία παραδεχόμαστε χωρίς να χρήζουν αποδείξεως και βοηθούν να προχωρήσουμε πιο πέρα; Είναι επίσης ένα καθορισμένο αντικείμενο και, τέλος, είναι μια γενική θεωρία η οποία συνοψίζει το σύνολο των εκδηλώσεων αυτού του αντικειμένου. Υπό αυτή την έννοια νομίζω πως εξυπακούεται ότι η Ψυχανάλυση ανήκει στις επιστήμες, παρ' ότι ορισμένοι από αυτούς που την εφαρμόζουν παραμένουν στην "καλλιτεχνική" πλευρά της».

K.A.: «H μεγάλη συζήτηση έγκειται στη σχέση της Ψυχανάλυσης με την επιστήμη. Αυτό που κατά τη γνώμη μου χαρακτηρίζει μια επιστήμη είναι η ικανότητά της να αμφισβητεί και να επανεξετάζει όλες τις υποθέσεις της. Σε ορισμένους ψυχαναλυτικούς κύκλους όμως βλέπουμε έναν τρόπο λειτουργίας σχεδόν θρησκευτικό, βασιζόμενο στην εμπεριστατωμένη και επαναλαμβανόμενη μελέτη των ιερών κειμένων και όχι μια επιστημονική πρωτοβουλία ικανή να προσδιορίσει ποιες υποθέσεις λειτουργούν και ποιες όχι.

Ορισμένοι θεραπευτές εξακολουθούν να έχουν την κακή συνήθεια να λένε ότι ένας ασθενής ο οποίος δεν βελτιώνεται "αντιστέκεται". Θα έπρεπε όμως επίσης να μπορούν να λένε: ίσως η θεραπεία που του προτείνω δεν είναι κατάλληλη για την περίπτωσή του. Το ότι ο Φρόιντ μπορεί να έκανε λάθη σε διάφορα σημεία είναι λογικό: η σκέψη του εξαρτούνταν και από το ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο της εποχής του. Το πρόβλημα είναι ότι όλοι οι ψυχαναλυτές δεν είναι έτοιμοι να επανεξετάσουν τις πεποιθήσεις τους και να υποβάλουν τα αποτελέσματά τους στη δοκιμασία της πράξης. Αν αρνούμαστε την πραγματικότητα των γεγονότων, αφήνουμε το πεδίο της επιστήμης και μπαίνουμε σε αυτό της δοξασίας».

Σ.Ντ.K.: «Οι ψυχαναλυτές, στις βάσεις που εγώ έδωσα, αμφισβητούν, επαληθεύουν και αναδιατυπώνουν συνεχώς τις υποθέσεις τους. Γιατί να μείνουμε προσκολλημένοι στις εννοιολογικές δυσκολίες του Φρόιντ; Αφού συντάσσουμε ιστορικά, ας δούμε το ιστορικό της Ψυχανάλυσης και τις εκπληκτικές αλλαγές και εξελίξεις εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα: ο Φερέντσι, η Μέλανι Κλάιν ή ο Λακάν προώθησαν σημαντικές εξελίξεις στη θεωρία και στις μεθόδους. Αν θέλουμε να δώσουμε έναν ορισμό του αντικειμένου, των αξιωμάτων και της γενικής θεωρίας της Ψυχανάλυσης, θα συνοδεύεται απαραίτητα από μια ολόκληρη σειρά από διευκρινίσεις αναφορικά με τη, συνηθισμένη και φυσιολογική, εξέλιξή της.

Οσο για τη "φροϋδολατρία", πρέπει να παραδεχθώ ότι περάσαμε μια περίοδο ιμπεριαλιστικής ψυχανάλυσης. Αυτή όμως τελείωσε από τη στιγμή που βρεθήκαμε αντιμέτωποι με την αναγκαιότητα να διαφοροποιήσουμε τη θεραπεία μιας ασθένειας από την υποστήριξη ενός ανθρώπου. Οι ενέργειές μας περικλείουν πάντα ένα μέρος και από τα δύο, εξ ου και η δυνατότητα κατηγοριοποίησης των θεραπειών ανάλογα με το αν στρέφονται προς την υποστήριξη ή προς τη θεραπεία. H πρότυπη θεραπεία του Φρόιντ, από την πλευρά της, έχει ως στόχο να αλλάξει τις ψυχικές δομές αλλά όχι τα συμπτώματα. Ξαφνικά, σε ορισμένες καταστάσεις, μπορεί να οδηγήσει σε μια εις βάθος θεραπεία. Πρέπει λοιπόν να έχουμε διακρίνει καλά στο μυαλό μας τι αξιολογούμε: τη θεραπεία ή την υποστήριξη; Και με ποιο κριτήριο; Είναι λοιπόν εμφανές ότι η αξιολόγηση των πρότυπων θεραπειών και των ψυχοθεραπειών στην οποία εμμένουν ορισμένοι δεν μπορεί παρά να οδηγήσει σε διπλά τυφλές μελέτες.

Συμφωνώ στο ότι η Ψυχανάλυση δεν κατέχει το μονοπώλιο της ικανότητας θεραπείας. Ας μην καταλήγουμε ωστόσο στο συμπέρασμα ότι οι γνωσιακές και συμπεριφοριστικές θεραπείες είναι ικανότερες στο να προσφέρουν θεραπεία. H κατάργηση της υπεροχής της Ψυχανάλυσης δεν μπορεί να οδηγήσει στην ψευδαίσθηση μιας ηγεμονίας των γνωσιακών και συμπεριφοριστικών θεραπειών. Ιδιαίτερα μάλιστα τη στιγμή που η Ψυχανάλυση μπορεί όλο και περισσότερο να θεωρείται ένα από τα βασικά σημεία αναφοράς της Ψυχιατρικής. Ιστορικά άλλωστε η Νευρολογία είναι η μητέρα της Ψυχανάλυσης και η Ψυχανάλυση η μητέρα της Ψυχιατρικής.

Αντί να υποκινούν έναν παράλογο ανταγωνισμό, οι γιατροί θα έπρεπε να έχουν συνειδητοποιήσει πού βρίσκεται η πραγματική συζήτηση. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας μας λέει ότι, σύμφωνα με τις στατιστικές, οι ψυχικές ασθένειες θα βρίσκονται σε άνοδο και 12% ως 20% του πληθυσμού του πλανήτη θα αντιμετωπίζει, κατά τη διάρκεια της ζωής του, προβλήματα ψυχικής υγείας. Πρόκειται για ένα τεράστιο πρόβλημα δημόσιας υγείας. H πραγματική συζήτηση λοιπόν δεν θα έπρεπε να αφορά την υπεροχή του ενός τύπου θεραπείας σε σχέση με έναν άλλο αλλά την επιτακτική ανάγκη θεραπειών. H αγορά των ψυχοθεραπειών θα επεκταθεί θεαματικά, είτε αυτό αρέσει είτε όχι».

K.A.: «Τελικά αυτή η διαμάχη, παρ' ότι ανώφελα έντονη, έχει το καλό ότι προσελκύει την προσοχή στην ανάγκη συνύπαρξης όλων των τρόπων θεραπείας. Τόσο το καλύτερο: ο ψυχικός πόνος είναι διαδεδομένος και καταστρεπτικός, όλες οι γνώσεις είναι απαραίτητες».




Πηγή

Share on Google Plus

0 comments:

Για τον σκοπό της ύπαρξής μας ενημερωθείτε στην ομάδα μας, «ΜΕΣΑ - Μαζί Ενάντια Στην Αδικία», στο facebook

ΟΜΑΔΑ ΜΕΣΑ. Από το Blogger.