Παραδοσιακή ναυπηγική τέχνη, το μεγαλείο της που δυστυχώς ξεχάσαμε.



Αφορμή για αυτό το αφιέρωμα είναι η έκθεση φωτογραφίας που θα διεξαχθεί στον Πόρο. 
Στην   Γκαλερί Citronne στον πόρο, από της 23 Απριλίου, έως της 29 Μαΐου θα φιλοξενήσει μια σπάνια όσο και πρωτότυπη έκθεση φωτογραφίας με θέμα τα Αιγαιοπελαγίτικα καΐκια της περιόδου 1954 - 1964.
Κεντρικό στοιχείο είναι η θάλασσα, τα πλοία τα οποία πλέουν μέσα στην μεταπολεμική Ελλάδα και αντικατοπτρίζουν πάνω στο υδάτινο στοιχείο το φυσικό, κοινωνικό, πολιτισμικό αλλά και ανθρώπινο περιβάλλον στο οποίο έπλευσαν.



Ο φωτογράφος Robert A. McCabe χρησιμοποιεί το ασπρόμαυρο φόντο το οποίο χαρακτηρίζει την εποχή για να δώσει μια εικόνα της εποχής εκείνης μέσα από το πραγματικά ισχυρό στοιχείο της Ελλάδας, την θάλασσα και την παράδοση των πλεούμενων της.
Μπορεί η έκθεση να θέλει να δώσει ένα εικαστικό και καλλιτεχνικό μήνυμα, όμως το πραγματικό μήνυμα που βγαίνει από αυτήν την συλλογή των 50 φωτογραφιών είναι πολύ σπουδαιότερο γιατί δηλώνει την άρρηκτη σχέση του Έλληνα με την θάλασσα, μια σχέση που δυστυχώς σήμερα η πολιτική της χώρας αλλά και της Ε.Ε. θέλει να την σπάσει.



Τα τρεχαντήρια, τα περάματα, οι βαρκαλάδες και πολλά άλλα πλεούμενα που παραδοσιακά ναυπηγούνται εδώ και αιώνες στην χώρα μας δεν είναι ένα μουσειακό στοιχείο της ιστορίας μας, αλλά ένα ζωντανό, ολοζώντανο κύτταρο του πολιτισμού μας.το οποίο θα μπορούσε να δώσει μια πραγματική διέξοδο σε πολλούς Έλληνες αν το Ελληνικό κράτος δεν ήταν προδοτικά ανίκανο να στηρίξει αυτή την παράδοση.

Καραβόσκαρο


Ας μην ξεχνάμε την εντολή της Ε.Ε. πριν μερικά χρόνια που πριμοδοτούσε όλους τους ιδιοκτήτες επαγγελματίες οι οποίοι είχαν καΐκια να τα καταστρέψουν για να αγοράσουν άλλου είδους πλεούμενα τα οποία προφανώς θα αγοραζόταν από εταιρίες του εξωτερικού, πραγματικούς κολοσσούς της ναυπηγικής.
Το αποτέλεσμα αυτής της προπαγανδιστικής και άθλιας κατάστασης ήταν πολλά πραγματικά ζωντανά μνημεία του πολιτισμού μας, αριστουργήματα της τέχνης να καταλήξουν καυσόξυλα ή σε χωματερές και οι παραδοσιακοί καραβομαραγκοί να πάνε στα αζήτητα εφόσον κανείς πλέον δεν θα έκανε νέες παραγγελίες για αυτού του είδους τα σκάφη.
Αν κάνουμε μια μικρή ιστορική αναδρομή σε αυτού του τύπου τα παραδοσιακά σκάφη θα δούμε ότι εδώ και αιώνες κυριαρχούσαν στην μεσόγειο ως εμπορικά, αλιευτικά, ακόμα και πειρατικά ή πολεμικά πλοία.

Πέραμα


Ήταν πραγματικά αριστουργήματα της ναυπηγικής. 
Αμφίπριμα που σημαίνει ότι μπορούσαν να αντέξουν σχεδόν το ίδιο καλά τον καιρό ακόμα και αν αυτός ερχόταν από πίσω τους. γοργοτάξιδα - ειδικά την εποχή που ήταν ιστιοφόρα- εξαιρετικά στην πλεύση και με εξαιρετικές δυνατότητες, δηλαδή εξαιρετικά αξιόπλοα.
Οι ταχύτητες που προσέγγιζαν αρκετά εύκολα  ήταν της τάξης των 12 ναυτικών μιλίων, ταχύτητα πραγματικά μεγάλη για ιστιοφόρο και αυτό γιατί με τα πανιά και την δύναμη του ανέμου, τα σκαριά πλάγιαζαν  και έβλεπαν την θάλασσα με το ένα τους προφίλ περισσότερο, κάτι που τους έδινε μεγαλύτερη ταχύτητα γιατί μειωνόταν η αντίσταση του νερού πάνω στο σκάφος. 
Είχαν ισχυρές καρίνες με έρμα ικανά να κρατήσουν το σκάφος όρθιο με κάθε καιρό και καλοαρματωμένα  κατάρτια.

Τρεχαντήρι 


Άνοιγαν τα πανιά τους και σαν θαλασσοπούλια κυριολεκτικά πετούσαν πάνω στα κύματα.
Εύκολα στον χειρισμό, χωρίς πολλές σκοτούρες για τον καπετάνιο και το πλήρωμα, όργωναν τις θάλασσες, σαν ατρόμητοι μαχητές.
Η κατάσταση άρχισε να αλλάζει όταν την θέση των πανιών την πήρε η μηχανή, πιο πρακτική, εφόσον δεν χρειαζόταν ο καπετάνιος να ορτσάρει πάνω στον καιρό ή να ποδίζει πίσω από τον καιρό, όμως πιο άχαρη για αυτά τα κομψοτεχνήματα της ναυπηγικής τέχνης.
Τα σκαριά έγιναν πιο χοντρά για να δεχτούν στην κοιλιά τους τις πετρελαιομηχανές, έχασαν τα έρμα τους γιατί πλέον δεν είχαν πανιά για να τα στηρίζουν και άρχισαν να πλέουν κάθετα, όπως και όλα τα υπόλοιπα σκαριά.
Αυτές οι αλλαγές έφεραν αλλαγές και στην ταχύτητα τους εφόσον μειώθηκε λόγο του ότι πλέον δεν πλάγιαζαν στην θάλασσα, αλλά και στην αξιοπλοΐα τους εφόσον άρχισαν να μοιάζουν περισσότερο με τα συμβατικά μηχανοκίνητα σκάφη.

Τσερνίκι


Τα παραδοσιακά Ελληνικά σκαριά είναι φτιαγμένα για το πανί και αν από  ένα ιστιοφόρο του πάρεις τα κατάρτια, τα πανιά και τα έρμα του, είναι σαν να κόβεις τα φτερά από ένα πουλί.
Ευτυχώς, ακόμα και τότε οι καραβομαραγκοί συνέχιζαν να δημιουργούν εξαιρετικά σκαριά και αξιομνημόνευτα.
Όμως η αλλαγές των καιρών, οι καινούργιοι νόμοι αλλά και το μάρκετινγκ των πολυεθνικών εταιριών, κατέστρεψαν σχεδόν ολοκληρωτικά την παραδοσιακή ναυπηγική τέχνη στην Ελλάδα.
Πλέον έχουν μείνει ελάχιστα καρνάγια και ταρσανάδες σε όλη την χώρα και αυτά δεν ασχολούνται με τίποτε άλλο από μικροεπισκευές  συνήθως ή σε ελάχιστες περιπτώσεις με την ναυπήγηση καινούριων σκαριών κυρίως για τουριστικούς λόγους.
Αν λοιπόν η έκθεση η οποία θα λάβει χώρα στον πόρο, θεωρείται ως ένα εικαστικό και καλλιτεχνικό γεγονός, η ύπαρξη αυτών των σκαφών αλλά και η ναυπήγηση τους είναι η πραγματική τέχνη.
Το να διαλέξεις τα κατάλληλα δέντρα, να πάρεις τους κορμούς να τους πλανήσεις, να φτιάξεις σκελετό, πλευρά, πέτσωμα, κουβέρτα, κατάρτια, πηδάλιο, δοιάκι και να γεννήσεις με τα ίδια σου τα χέρια, ένα ζωντανό οργανισμό ο οποίος θα σε συντροφεύσει στα ταξίδια σου στις θάλασσες του κόσμου, αυτό είναι η πραγματική τέχνη και αυτή πρέπει να διασωθεί. 

Βαρκαλάς


Οι εικαστικές τέχνες μπορούν να απεικονίσουν αυτή την κατάσταση  όμως δεν είναι το κυριότερο στοιχείο του πολιτισμού, απλά συνεπικουρούν την πραγματική τέχνη και στην προκειμένη περίπτωση μιλάμε για την ναυπηγική τέχνη.
Αξίζει να σημειωθεί, ότι το κάθε καΐκι δεν μοιάζει με κανένα άλλο, είναι σαν δακτυλικό αποτύπωμα, έχει τον χαρακτήρα και την προσωπικότητα του και αυτό γιατί δεν υπάρχουν σχέδια για την ναυπήγηση του, όλα γίνονται από το έμπειρο μάτι του καραβομαραγκού ο οποίος το κτίζει καθαρά εμπειρικά χωρίς καμία άλλη θεωρητική προετοιμασία, βάζει κάτι από το μεράκι και την ψυχή του μέσα.
Στην Σάμο, η παράδοση ήθελε οι καραβοτεχνήτες, όταν σκάρωναν την καρίνα και τα ποδοστάματα έπρεπε  να καρφωθεί ένας πάσσαλος κόντρα στο πλώριο ποδόσταμο* για να συγκρατεί τον σκελετό. Αυτός που κάρφωνε τον πάσσαλο ήταν απαραίτητο να έχει τον ήλιο μπροστά του κατάφατσα γιατί θεωρούταν πολύ μεγάλη γρουσουζιά να καρφώσει τον ίσκιο του πάνω στο καινούριο σκαρί.
Αν δύο σκαριά του ίδιου μάστορα βυθιζόταν, έλεγαν ότι είχε φαρμακωμένο σκεπάρνι και για αυτό την πρώτη σκεπαρνιά στο επόμενο καΐκι που θα σκάρωνε, την έριχνε ένας άλλος ναυπηγός ο οποίος είχε την φήμη του γουρλή.

Ταρσανάς


Την ώρα της δουλειάς η καραβομαραγκοί πολλές φορές βλαστημούσαν, όμως την μόνη κατάρα που δεν έριχναν ήταν το "άντε πνίξου"  
Ο πρωτομάστορας που κτίζει ένα καράβι, έχει βαριά ευθύνη, γιατί κυριολεκτικά από τα χέρια του και από την δουλειά που θα κάνει στο σκαρί, κρέμονται οι ζωές όλων των ναυτικών που θα το ταξιδέψουν, μια ευθύνη την οποία οι Έλληνες την τίμησαν.
Η παραδοσιακή ναυπηγική τέχνη στην Ελλάδα, έχει πολύ βαθιές ρίζες. Από την εποχή του Ομήρου, και ίσως και πολύ παλαιότερα, μέχρι και τις μέρες μας, υπάρχει μια συνέχεια η οποία φαίνεται στον τρόπο κατασκευής των παραδοσιακών σκαριών μας. Φυσικά υπήρξαν πάρα πολλές μεταβολές και διαλείψεις σε όλη αυτή την ιστορία των χιλιάδων χρόνων, όμως παρόλα αυτά η παράδοση ποτέ δεν χάθηκε αλλά παρέμεινε ζωντανή μέχρι της μέρες μας 

Ποδόσταμο 


Η παραδοσιακή ναυπηγική τέχνη στην Ελλάδα, είναι ένα ισχυρό κομμάτι του παρελθόντος μας αλλά και ένα ορόσημο για το μέλλον. Δεν είναι ένα ιστορικό μόνο μέγεθος, αλλά ένα ζωντανό στοιχείο το οποίο αν διατηρήσουμε φρέσκο και αληθινό, μπορεί να ανοίξει νέους δρόμους στο μέλλον.
Ο Θεμιστοκλής επέμενε στο ότι τα ξύλινα τοίχοι που θα έσωναν την Αθήνα ήταν τα πλοία.
Είναι πλέον επιτακτική η ανάγκη ο Έλληνας να στραφεί ξανά στην θάλασσα με κάθε τρόπο, η θάλασσα τον έκανε ισχυρό, ή θάλασσα τον γνώρισε σε όλο τον κόσμο και η θάλασσα μπορεί να αναστήσει ξανά την Ελλάδα. Η ναυτική παράδοση της, είναι ίσως η καρδιά του Ελληνικού πολιτισμού και δυστυχώς σήμερα έχουμε ξεχάσει να ακούμε τον χτύπο της.
Ας ανοίξουμε ξανά τα αυτιά μας λοιπόν, τώρα είναι ίσως η πιο απαραίτητη ώρα να συμβεί αυτό.
Γιάννης Ζωγραφάκης  

* Ποδόσταμο - (πρύμνιο και πλώριο) Δομικά δοκάρια τα οποία είναι σχεδόν κάθετα με την καρίνα του σκάφους, ίσια ή κυρτά, έχουν το ίδιο πάχος με την καρίνα αλλά αποτελούν διαφορετικό κομμάτι της κατασκευής. Στο πρύμνιο ποδόσταμο τερεώνονται τα βελόνια, στα οποία αναρτάτε το τιμόνι.
 
Share on Google Plus

0 comments:

ΟΜΑΔΑ ΜΕΣΑ. Από το Blogger.