Η ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΥ, Η ΑΝΑΠΗΡΗ ΣΚΕΨΗ, ΚΑΙ Η ΕΠΙΒΟΛΗ ΤΗΣ ΗΓΕΜΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΚΟΥ

«Η γοητεία του διαφορετικού, η ανάπηρη σκέψη ,  και η επιβολή της ηγεμονίας του κανονικού»



Διαφορά – διαφορετικό

Έννοιες που αυτόματα παραπέμπουν σε σύγκριση. Είμαι διαφορετικός από κάποιον άλλον. Η διαφορά μας είναι αυτή ή η άλλη. Για αυτό είναι πιο ορθολογικό πλέον να μιλούμε για πολυποικολομορφία και όχι για διαφορετικότητα.

Είναι κακό να υπάρχει ποικιλομορφία?

Αν δεν ήμασταν τόσο ίδιοι αλλά και τόσο διαφορετικοί ταυτόχρονα, θα ζούσαμε πολύ μονότονα... Η πολυποικολομορφία "μαγνητίζει", μας κάνει να ψάχνουμε, να θέλουμε, να φιλοδοξούμε.

Τι είναι κανονικό η μη; Πως ορίζεται ; Και από ποιόν ;

3 θεμελιώδη ερωτήματα:

·        Προκαλεί στο μυαλό του θεατή τον φόβο του αφύσικου, με την φροϋδική έννοια, με την συνηθισμένη αποστροφή για το μη οικείο διαφορετικό;

·        Δεν ενοχλεί και δεν προκαλεί το ανάπηρο κορμί σκέψεις σχετικά με το κλασικό κορμί και δεν γκρεμίζει την ιδέα ενός οργανωμένου σώματος

·        Δεν είναι το ανάπηρο κορμί το μεγαλύτερο αντικείμενο εκμετάλλευσης, από την επιθυμία των ιατρικών επιτευγμάτων να οργανώσουν το σώμα με έναν συγκεκριμένο τρόπο;(Ιατροκεντρικό μοντέλο)

·        Η επιρροή των ΜΜΕ

·        Η αντίληψη του Χόλιγουντ για την ομορφιά, φαίνεται καθαρά στις διαφημίσεις, στην τηλεόραση και τον κινηματογράφο. Δυνατά χέρια, μαυρισμένα κορμιά, όμορφα πόδια, ίσιες πλάτες. Πότε ήταν η τελευταία φορά που είδατε ένα ανάπηρο άτομο στον κινηματογράφο, που δεν ήταν κάποιος τρελός επιστήμονας που θέλει να κατακτήσει τον κόσμο, ή κάποιος πικραμένος πρώην βετεράνος πολέμου, ή κάποια ιδιοφυΐα στους υπολογιστές;

·        οι πολιτικές ευγονικής του παρελθόντος συχνά παίρνουν πιο εκλεπτυσμένες μορφές όπως είναι ο προγεννητικός έλεγχος κι η συμβουλευτική των αμβλώσεων.

Διακρίνουμε τρία επίπεδα σωματικής οντολογίας:

·        Το πρώτο επίπεδο είναι το σώμα- για το ίδιο το σώμα, μια άποψη για το άτομο που ζει μέσα σε αυτό.

·        Το δεύτερο επίπεδο είναι το σώμα -για τους άλλους, ένα σώμα που είναι αντικείμενο και όργανο για τους άλλους, μια σωματική πραγματικότητα που αγγίζουν οι άλλοι.

·        Το τρίτο επίπεδο είναι το αποξενωμένο σώμα όπου κάποιος εξαναγκάζεται να λάβει υπ’ όψιν του την άποψη του άλλου, σχετικά με το σώμα του, ώστε η αντίληψη για το σώμα του να κατευθύνεται όχι στο πως είναι για αυτόν, αλλά πως είναι για τον άλλο”

Ο φόβος του διαφορετικού

Ο φόβος του διαφορετικού και του αγνώστου αποτελεί τον καταλύτη μιας ψυχολογικής διαδικασίας που στηρίζεται στην αρχή της ομοιότητας. Οι όμοιοι με εμάς ανήκουν στην ίδια ομάδα και επομένως είναι ακίνδυνοι. Ο αλλιώτικος, ο ξένος, εμπεριέχει εξ ορισμού το διαφορετικό και κατ' επέκταση το επικίνδυνο. Ακόμη και αν ο φόβος της επικινδυνότητας απορριφθεί, ο διαφορετικός τρόπος ζωής και η εμφάνιση είναι αρκετά για να κριθούν κατώτερα από τα δικά μας και επομένως να απορριφθούν. Έτσι δημιουργούνται προκαταλήψεις που υψώνονται σαν φράγμα ανάμεσα στους διαφορετικούς ανθρώπους.

Η γοητεία του διαφορετικού

Πέρα από τον φόβο όμως θα πρέπει να σημειώσουμε πως το διαφορετικό ασκεί κατά περίεργο τρόπο μια σαρωτική γοητεία που μαγνητίζει και ωθεί σε βαθύτερες αναζητήσεις.

‘Ενα παιδάκι ρώτησε «κυρία, γιατί υπάρχουν άνθρωποι με διαφορετικό χρώμα;». Αυτή ήταν μια κρίσιμη στιγμή που θα μπορούσε να διαμορφώσει τη στάση αυτού του παιδιού για την υπόλοιπη ζωή του. Η δασκάλα ζήτησε από το παιδάκι να βγάλει το μπλοκ ζωγραφικής του και τους μαρκαδόρους του και να ζωγραφίσει μια εικόνα με ένα μόνο χρώμα. Οταν τελείωσε τον ρώτησε αν του άρεσε η ζωγραφιά του. Χωρίς δισταγμό απάντησε όχι γιατί ήθελε να βάλει περισσότερα χρώματα. Η δασκάλα τού εξήγησε ότι αυτό ακριβώς ήθελε και η φύση, να δημιουργήσει πολλά και διάφορα είδη με αλλιώτικα χρώματα. Του θύμισε τα λουλούδια με τα διαφορετικά σχήματα, χρώματα και αρώματα που παρ' όλα αυτά είναι ίδια και τα αποκαλούμε όλα λουλούδια. Μίλησαν και για τους ανθρώπους που είναι ανάλογοι με τους μαρκαδόρους του, όλοι φτιαγμένοι από το ίδιο υλικό αλλά με άλλο χρώμα η διαφορετικό σχήμα. Η απάντηση του φάνηκε ικανοποιητική γιατί δεν επέμεινε αλλά έτρεξε πίσω στις περιπέτειες και ασχολίες του πεντάχρονου κόσμου του.

Σε μια από τις κεντρικότερες πλατείες του Λονδίνου υπάρχει το άγαλμα μιας γυμνής γυναίκας που το σώμα της έχει εμφανείς παραμορφώσεις εξ’ αιτίας της αναπηρίας της. Ήταν μητέρα που μεγάλωσε μόνη της τα τρία παιδιά της. Όπως και τόσες άλλες μητέρες στη γη εξ’ άλλου. Μόνο που καμιά από αυτές δεν έγινε άγαλμα. Η διαφορετική όμως έγινε.

Ενεργοποίηση μηχανισμών απόκρουσης του διαφορετικού και περιθωριοποίησής του. Απειλή της ταυτότητας του «κανονικού».

Η δραστηριοποίηση των «διαφορετικών» μέσα σε πεδία δράσης των «κανονικών», μπορεί να προκαλέσει συγκρούσεις με διάφορα αποτελέσματα, εξ’ αιτίας της «απειλής της ταυτότητας των κανονικών. Ένα από αυτά είναι η ανάπτυξη αμυντικών μηχανισμών που περιθωριοποιούν και κατηγοριοποιούν το διαφορετικό προσδίδοντάς του μιαν άλλη ιδιαίτερη ταυτότητα, ενισχύοντας έτσι το στερεότυπό του. Ένα άλλο αποτέλεσμα μπορεί να είναι η «κανονικοποίηση» , δηλαδή όταν το «διαφορετικό παρουσιάζει μια άκαμπτη στάση αλλά και πολλά χαρακτηριστικά  του «κανονικού» τότε προκειμένου να επιλυθεί αυτή η ασυμφωνία παίρνουμε το στοιχείο αυτό από την κατηγορία του διαφορετικού και το τοποθετούμε στην κατηγορία του κανονικού. Διατηρούμε όμως το ίδιο στερεή την κατηγορία του διαφορετικού. Π.χ. Μπορεί να πούμε για κάποιον που είναι εμφανώς ανάπηρος και έχει επιτυχημένη δράση στα πεδία δράσης των κανονικών:« Α αυτός, κοίτα τι κάνει, κοίτα τι έχει πετύχει …..α αυτός δεν είναι ανάπηρος …σιγά που είναι ανάπηρος»

Η ανάπηρη σκέψη

Φαίνεται πως υπάρχουν δεδομένα για την λειτουργική ικανότητα κάποιου, σύμφωνα με την οποία μπορεί να είναι χαρακτηρισμένος και να μην ορίζεται ως ανάπηρος. Υπάρχει ένα κενό ανάμεσα στο να είσαι χαρακτηρισμένος και στο να είσαι ανάπηρος, μια ποσοτικοποίηση του ανθρώπινου σώματος που θέτει τα δεδομένα για το ποιος είναι και ποιος δεν είναι ανάπηρος. Εδώ ακριβώς μπορούμε να διακρίνουμε και να αναλογιστούμε και “την αναπηρία της σκέψης”.
Οι περισσότερες δομές σχετικά με την αναπηρία, λαμβάνουν ως δεδομένο ότι το άτομο με αναπηρίες υπό κάποια έννοια είναι περισσότερο κατεστραμμένο καθώς ο παρατηρητής δεν είναι κατεστραμμένος. Επιπλέον, υποτίθεται πως η κοινωνία γενικότερα είναι κανονική, πως λειτουργεί με κανόνες και δεν έχει καταστραφεί. Η στάση όμως ενός μη κατεστραμμένου παρατηρητή, ο οποίος είναι μέρος μιας μη κατεστραμμένης κοινωνίας, πρέπει να αμφισβητηθεί.

Το πρόβλημα τελικά δεν είναι η αναπηρία, αλλά η «ανάπηρη» στάση που κρατάμε απέναντι σε αυτήν.

Το πεδίο αποκατάστασης για τους ανθρώπους με αναπηρίες είναι ότι ακριβώς είναι η βιομηχανία διαίτης για τις γυναίκες: “Ζούμε σε μια κοινωνία που εξιδανικεύει μια πολύ καλλιτεχνική έννοια της τελειότητας του σώματος. Αυτή η αντίληψη του κανονικού σώματος τυραννά τις πιο πολλές, αν όχι όλες, τις γυναίκες στην κουλτούρα μας, έτσι ώστε πάρα πολλές γυναίκες μεγαλώνουν πιστεύοντας πως τα σώματά τους είναι ελλιπή κατά κάποιον τρόπο. Το θέμα εδώ, είναι ότι θέλω να αναλογιστούν οι επαγγελματίες τον συνολικό παραλληλισμό της δίαιτας με την αποκατάσταση”.

Είναι τόσο κατευθυνόμενα προσκολλημένοι σε έναν τύπο σώματος , και στο παρουσιαστικό, και δεν είναι ικανοί να εκτιμήσουν τίποτε άλλο για τους εαυτούς τους ή τους συντρόφους τους πέραν αυτού. Ο μεγάλος κίνδυνος που ελλοχεύει εδώ είναι πως τέτοια άτομα συχνά δεν είναι ικανά να έχουν συντρόφους, με πολύ χαμηλά επίπεδα αυτοεκτίμησης, γιατί κανείς δεν είναι αρκετά τέλειος για αυτούς, στην πραγματικότητα.

Με ποιους μηχανισμούς τελικά επιβάλλεται το «κανονικό» και δημιουργεί την αυτοκρατορία των στερεοτύπων.

Tα στερεότυπα στηρίζονται πάντα σε μισές αλήθειες. Aυτή είναι και η δύναμή τους: Eπικαλούνται μια πλευρά της πραγματικότητας, και αποκρύπτουν τις υπόλοιπες - «αθέατες» - πλευρές της. Aυτή είναι, όμως, και αδυναμία τους: διότι από τη στιγμή που οι αθέατες πλευρές αποκαλύπτονται, τα στερεότυπα καταρρέουν. Συνήθως, για να δώσουν τη θέση τους σε άλλα στερεότυπα...

Oι ιδέες «ηγεμονεύουν», δηλαδή η κυριαρχία τους αναπαράγεται με όρους συναίνεσης. H δικτατορία των στερεοτύπων παράγει καταστολή-φίμωση των «διαφορετικών» και ασφυκτική χειραγώγηση των πάντων. H δικτατορία των στερεοτύπων αναιρεί την ελευθερία επιλογής, «δαιμονοποιώντας» τις «αιρετικές» απόψεις. H ιδεολογική ηγεμονία είναι όρος ομαλής λειτουργίας μιας σύγχρονης δημοκρατίας. H δικτατορία των στερεοτύπων παράγει «ελλείμματα δημοκρατίας» - όπου μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης υποεκπροσωπείται στους μηχανισμούς διαμόρφωσης Γνώμης.
Η δικτατορία των στερεοτύπων είναι ασφαλές σύμπτωμα ιδεολογικής κρίσης μιας σύγχρονης κοινωνίας. Όπου οι παλαιές κυρίαρχες ιδέες δεν πείθουν πια, γι’ αυτό και «οχυρώνονται» πίσω από άκαμπτα στερεότυπα - μέχρι να σαρωθούν από τις νέες ιδέες που αναδεικνύει η κοινωνική δυναμική.


Στον καπιταλισμό, η αναπηρία έγινε παθογόνα, επειδή οι ανάπηροι άνθρωποι δεν μπορούσαν να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις του ατομικού ημερομισθίου. Δημιούργησε νέα προβλήματα για την κοινωνική τάξη και τον δημόσιο έλεγχο και υπήρξε ανάγκη να βρεθούν νέοι τρόποι να αντιμετωπισθούν αυτά τα προβλήματα.
Πως μπορεί να καταρρεύσει η ηγεμονία του κανονικού και να αποδυναμωθεί η επιβολή της (εκπαίδευση, δραστηριοποίηση, εμφάνιση)

Παρόλο που στις μέρες μας ακούμε συχνά από τα ΜΜΕ για τα άτομα με αναπηρία, έχουμε να διανύσουμε πολύ δρόμο ακόμα. Οι περισσότερες ταινίες παρουσιάζουν τα άτομα με αναπηρία ως μη ελκυστικά. Τέτοιου είδους στερεότυπα, επηρεάζουν τους ανθρώπους με, ή και χωρίς, αναπηρία να έχουν λανθασμένες αντιλήψεις για την αναπηρία.

Εμφάνεια – Θεωρία επαφής

Η συζήτηση και ο προβληματισμός με την νέα γενιά, η ένταξη της αναπηρίας και των ζητημάτων της στα εκπαιδευτικά προγράμματα της Α΄βάθμιας ακόμη εκπαίδευσης, με σωστό σχεδιασμό και κυρίως με την ανάδειξη της αναπηρίας και την εμπλοκή των παιδιών με αυτήν σε συνθήκες αρμονικής συνεργασίας στο παιχνίδι, στη γνώση στην κοινή δημιουργία, είναι ο μόνος και ο πιο ασφαλής δρόμος για την συνειδητοποίηση, την κατάρριψη στερεοτύπων για τους αυριανούς πολίτες τους αυριανούς πολιτικούς που θα κληθούν να δώσουν λύσεις. Ποιες λύσεις μπορεί να δώσει ο σημερινός πολιτικός, όταν την αναπηρία την έχει γνωρίσει πολύ πρόσφατα και πολύ θεωρητικά; Με ποια βιώματα; Με ποια συνείδηση; Όσο φιλότιμες προσπάθειες  κι αν κάνει πάντα οι «παροχές» του θα είναι φιλτραρισμένες μέσα από το φίλτρο της ευαισθησίας του , των συγκινησιακών φορτίσεων που του προκαλεί η αναπηρία, και φυσικά των μεθοδεύσεων για την επιτυχία και «άλλων στόχων».

Γιώργος Χρηστάκης
Share on Google Plus

0 comments:

Για τον σκοπό της ύπαρξής μας ενημερωθείτε στην ομάδα μας, «ΜΕΣΑ - Μαζί Ενάντια Στην Αδικία», στο facebook

ΟΜΑΔΑ ΜΕΣΑ. Από το Blogger.